Đền Bà Chúa Ong ở Thanh Sơn - Phú Thọ

Đền Bà Chúa Ong nằm ở phố Ba Mỏ, thị trấn Thanh Sơn, huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ.

Thần tích về Bà Chúa Ong

Theo truyền thuyết trong dân gian: “Từ xa xưa lâu lắm, trời đất hạn hán dân tình đói khổ. Mọi người trong vùng thường xuyên cầu trời đất phù hộ. Ở xứ làng Hạ lúc bấy giờ, có vợ chồng ở lâu mà không có con. Một hôm cụ bà đi vào rừng, thấy vết chân to, ướm thử chân mình vào. Trở về nhà, bà có mang, 2 ông bà mừng rỡ. Bà sinh hạ được một người con gái, khi chào đời cô gái đã biết nói, biết đi, xin đi cứu dân. Cô đi đến chân trời, bái tạ rồi biến mình thành ong, bay lên núi Tản Viên, cứu dân làng khỏi hạn hán. Dân làng biết ơn, lập đền thờ”.

Theo tư liệu kiểm kê di tích ngày 20/10/1973 của TT Văn hóa Vĩnh Phú : Đền Nhà Bà thờ bà Chúa Ong là người có công lao với dân làng trong cuộc sinh tồn, khai hoang lập ấp, dạy dân cày cấy, nuôi trồng, cứu dân khỏi nạn hạn hán, thiên tai mất mùa và bà cũng là vị tướng có công dẹp giặc. Sau khi bà mất được người dân tưởng nhớ đến lập đền thờ, cúng bái hàng năm để tỏ lòng ngưỡng mộ tri ân. Sở dĩ có tên gọi là Đền Bà chúa Ong là vì: Theo sử sách ghi chép về nữ thần được thờ tại đền Nhà Bà khi mất Bà đã hóa thành con ong. Đồng thời, theo các cụ cao niên, người Mường quan niệm đàn ong phải có chúa, Bà là người đứng đầu dân Mường nơi đây nên gọi Bà là Bà Chúa Ong.

Lịch sử đền Bà Chúa Ong

Đền Bà Chúa Ong có lịch sử lâu đời, song đến nay không còn lưu giữ được kiến trúc cổ ban đầu; hiện không còn tư liệu Hán Nôm và thức kiến trúc gỗ để xác định chính xác niên đại xây dựng.

Hiện đền lưu giữ được 01 bia đá, có khắc chữ Hán (chữ Hán khắc trên bia đã mờ, không đọc rõ được), hệ thống chân đá tảng kê chân cột - là những di vật, cổ vật còn lại của ngôi đền cổ, có đặc điểm, phong cách thể hiện của thời Nguyễn, thế kỷ XIX. Qua đó, ta có thể đoán định niên đại xây dựng của ngôi đền vào thế kỷ XIX.

Năm 1952, trong chiến dịch Tây Bắc, đền Nhà Bà bị pháo bắn, bom thả sập hoàn toàn. Năm 1958, nhân dân dựng lại ngôi đền bằng cây rừng, mái lợp lá cọ, gồm 2 gian, không có hậu cung như trước.

Do thời gian và chiến tranh tàn phá, ngôi đền bị hư hỏng, đến năm 2011 với nguyện vọng của nhân dân, ngôi đền được phục hồi. Năm 2017, Đền Bà Chúa Ong được công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh.

Kiến trúc đền

Đền tọa lạc trong khuôn viên rộng 1.454,4m2, nằm giữa khu dân cư đông đúc, trước mặt ngôi đền là tỉnh lộ 316 kéo dài, thuận tiện giao thông đi lại.

Đền được tạo dựng trên đỉnh gò cao. Xưa kia, quả gò vốn rậm rạp, nhiều cây cối, từ dưới trông lên như một chiếc lọng. Mặt bằng tổng thể kiến trúc đền hiện gồm có các hạng mục: Đường lên đền (59 bậc), sân đền, nhà khách, nhà tạo soạn, đền Nhà Bà, nhà bếp.

Kiến trúc kiểu chữ Đinh, gồm 2 tòa: Tiền tế và Hậu cung, bộ khung kết cấu bằng gỗ lim, mái lợp ngói mũi hài, nền lát gạch nem.

Bên cạnh Mẫu thần được thờ là bà Chúa Ong, đền hiện nay còn phối thờ Tam tòa thánh Mẫu, Ngũ vị Đức ông, ban thờ Ông Hoàng, ban thờ Sơn Trang, ban thờ Trần triều, ban thờ Chúa bà Năm Phương, Ngũ hổ, ông Lốt (thanh xà, bạch xà).

 

Chia sẻ:

Bài viết cùng danh mục:

Viết Bình luận